بەشەکان

شاسوار عەبدولواحید قادر

لێرەوە دەتوانن ڕاستەوخۆ پەیوەندیم پێوە بکەن و تەنها خودى خۆم نامە و پەیامەکانتان بە شەخسى دەبینم "شاسوار عبدالواحید"

کوردستان پێویستی بە چ جۆرە حیزبایەتییەکە ؟


شاسوار عەبدولواحید

هەرێمی کوردستان لە ئێستادا لەبەردەم دوڕیانێکی ترسناکدایە ، دوڕیانێک کە رەنگە شێوازی حوکمرانی بۆ ١٠٠ ساڵی داهاتووی تێدا دیاریبکرێت ، دوڕیانێک کە رێگەیەکیان رەشە و ئەوی دی سپی ، دوڕیانێک کە رێگەیەکیان کە دەمانبات بەرەوە هەڵبژاردنی سیستەمێکی سیاسی دیموکرات ، رێز لە مافەکانی مرۆڤ و ئازادی تاک و ئازادی ئافرەت و دەستاودەستی دەسەڵات دەگرێت و گەشەی ئابوری  و ئاشتی تێدا دێتە بەرهەم ، وە رێگای دووەم دەمانبات بەرەوە سیستەمێکی دیکتاتۆری ، کە دورە لە هەموو بەها جوانەکان و تێیدا مرۆڤ کەمترین مافی دەبێت و دیموکراسی و دەستاودەستی دەسەڵاتی تێدا بەدیناکرێت و شەر و نەهامەتی باڵ دەکێشێت بەسەر وڵاتدا .

لە ئێستادا سێ فاکتەری سەرەکی هەن ، کە جۆری سیستەمی داهاتوو لە هەرێمی کوردستان دیاری دەکەن ، سێ فاکتەر کە یارمەتیمان دەدات یەکێک لەو دوو رێگایە هەڵبژێرین ، کە خۆی دەبینێتەوە لە  فاکتەرەکانی (هێزە دەرەکیەکان  و وڵاتانی زلهێز، خەڵک لە ناوخۆ ، هێزە سیاسییەکانی ناوخۆ ) .

ئەگەر باسی فاکتەری یەکەمیان بکەم ، ئەوەی تایبەتە بە هێزە دەرەکییەکانی دەرەوەی هەرێم ، بە تایبەت هەندێک لەو وڵاتانەی کە ساڵانێکی زۆرە دۆستی کوردن و ئەم ناوچەیەیان پاراستوە ، پێم وایە تا رادەیەکی زۆر گەیشتونەتە ئەو باوەڕەی کە ئەم حیزبە کوردیانە ، بە تایبەت یەکێتی و پارتی چیتر هیوایان تێدا نەماوە کە وەک دوو هێزی نوێخواز سەیریان بکرێت و هەرێمێکی وەک کوردستانیان تەسلیم بکرێت و وەک هێزی خاوەن عەقڵی دەوڵەتداری مامەڵەیان لەگەڵ بکرێت ، کە ئەمەیش یەکێکە لەو هۆکارە سەرەکیانەی کە تا ئێستا ئەو هێزانە ئامادە نین هاوکاری هەرێمی کوردستان بکەن لە مەسەلەی دانپێدانان بە دروستکردنی دەوڵەتێکی کوردستانی یاخود هاوکاری کورد بۆ بەرەو دەوڵەتبوون ، بەڵکو ئەم هێزانە ئێستا خۆزگە دەخوازن کە لە کوردستاندا جوڵانەوەیەکی سیاسی سەرتاسەری هەبێت و بتوانرێت متمانەی پێبکرێت بۆ دروستکردنی کیانێکی کوردستانی دیموکراتی مەدەنی  .

سەبارەت بە فاکتەری دووەمیش ، ئەوا لەو باوەڕەدام تا رادەیەکی زۆر بەشێکی زۆری هاوڵاتیانی هەرێم بێهیوا بوون لەم هێز و حیزبە کوردیانە ، جا رەنگە هێشتا حیزبەکان خۆیان ئاگاداری نەبن یاخود هەستی پێنەکەن ، هەر وەک چۆن یەکێتی پێش هاتنی گۆڕان گاڵتەی لەوە دەهات کە کوردستان (بە تایبەت سلێمانی ) بۆشایی سیاسی تێدایە و رەنگە هێزێکی تازە دروست بێت و ٢٥ کورسی بهێنێێت ، ئێستایش ئەم هێزانە هەمان رایان هەیە و ئاگایان لەوە نییە کە  رەنگە فاکتەری ناوخۆ و رایگشتی خەڵک گەیشتبێتە حاڵەتێکی پێشکەوتوو لە بێتاقەتی و بێهیوایی و گەڕان بە دوای هێزێکی نوێدا ، تاوەکو یارمەتیان بدات بۆ دەربازکردنی کوردستان لەم دۆخە ، کە بە رای من یارمەتیدانیانە لە هەڵبژاردنی بژاردەی یەکەم لە دوڕیانەکە (کە ئەویش سیستەمی دیموکراتی ، کە گەشەی ئابوری و خۆشگوزەرانی بۆ خەڵکەکەی بهێنێتە دی ) .

دێینە سەر فاکتەری سێیەمیان ، کە بە رای من فاکتەرێکی گرنگە و کاریەگریەکی زۆری دەبێت لەسەر دیاریکردنی جۆری سیستەمی سیاسی لە هەرێم ، بەو پێیەی لە ئێستادا حەزێکی زۆر هەیە لە لایەن پارتی دیموکراتی کوردستانەوە کە هەرێمی کوردستان بەو جۆرە ئاراستە بکات کە خۆی دەیەوێت ، چ لە رابردودا کە بە تەواوی شێوازی حوکمرانی هەرێمی کوردستانی یەکلا کردەوە لە رێی یاسای سەرۆکایەتی و هەروەها پرۆژەی دەستور (کە تا رادەیەکی زۆر زۆر تەواوی دەسەڵاتە گرنگەکانی داوەتە دەست سەرۆکی هەرێم و کارێکی وایشی کردوە کە هیچ هێزێکی سیاسی خەون بە وەرگرتنی پۆستی سەرۆکی هەرێمەوە نەبینن)  ، وە چ بۆ داهاتوو ، کە لە ئێستادا پارتی خەریکی مەسەلەی ریفراندۆمە ، تاوەکو لە داهاتوودا لە رێی  بەکارهێنانی ئەم ریفراندۆمەوە خۆی یەک لایەنانە شێوازی حوکمرانی کوردستان دیاری بکات .  بە دەر لەمانەیش ، ئێستا بە ئەمری واقیع پارتی دیموکراتی کوردستان تاکە هێز و تاکە پارتی سیاسییە لە هەرێمی کوردستان کە تاکتیک و ستراتیژی هەیە لە هەمان کاتدا و فیکر و هۆشی لای ساڵانی داهاتووە ، بە پێچەوانەی هێزە کوردیەکانی تر و پارتە سیاسیەکانی تر کە خەریکی ململانێی ناوخۆ و پرۆژەی بچوک و بەرژەوەندی شەخسی و بەرژەوەندی حیزبی بچوک و فاڵگرتنەوەن بۆ داهاتوو ، کە بۆ هەر پرسێکی سیاسی و هەر پرۆژەیەکی ستراتیژی دورخایەنی پارتی ، ئەم هێزانە شیکاری سیاسی دەکەن و لێکدانەوەی روکەشیانە بۆ روداوەکان دەکەن و فاڵ بۆ داهاتو دەگرنەوە ، لە بری کۆکردنەوەی زانیاری و دانانی پلان و بە دەستهێنانی داتای ورد و دروست .

لە بونی هێزێکی تۆکمەی وەک پارتی (تۆکمە لە روی سیاسی و رێکخستنی حیزبی و دیدیان بۆ داهاتو ) ، وە بونی کۆمەڵە حیزبێکی بچوکی کەرت کەرت بوی بێهیوای کورت بینی سەتحی ، وە بە لەبەرچاو گرتنی دوو فاکتەری (ناوخۆ و دەرەکی ) ، کوردستان لە ئێستادا لەبەردەم گۆرانکاری گەورەدایە و لە بەردەم دروستبونی بۆشاییەکی گەورەی سیاسیدایە ، کە ئەم بۆشاییە بە تەنها بە دیدێکی جیاواز و فیکرێکی جیاواز و ئاراستەیەکی جیاوازی حیزبایەتی لە هەرێمی کوردستان پڕ دەکرێتەوە کە بتوانێت هاوکاری هەرێم بێت لە هەڵبژاردنی بژاردەی رێگای دیموکراتی ، بەڵام چ جۆرە ئاراستەیەک ؟ 

کوردستان پێویستی بە شێوازێکی نوێی حیزبایەتی هەیە ، بە ئاراستەیەکی نوێ  هەیە ، کە بە راستی و بە تەواوی جیاواز بێت لەم جۆرە ئاراستە باوەی حیزبایەتی لە کوردستان ، کە هەمویان لە روی شکل و ئامرازەکانی حیزبایەتی تا رادەیەکی زۆر لە یەک دەچن ، هەر بۆیە هەمویان لە ئێستادا ئەگەر لە دورەوە کەسێک رابوەستێت و سەیریان بکات و کەمێک چاوی کز بێت ، ئەوا لێکیان جیا ناکاتەوە ، چونکە کە گوێیان لێ دەگریت هەمویان بە یەک ئاراستە قسە دەکەن ، تۆنی دەنگیان وەک یەکە ، جنێودان و تۆمەتبەخشینەوە وهاوارکردنیان لە یەک دەچێت ، شکڵ و رەنگیان زۆر نزیکن ، لە روی دیموکراسیەت و باوەڕبون بە دیموکراسیەت هەمویان زارەکی دیموکراتن ، بەڵام لە ناخەوە دژی دروستبونی هەر هێز و جوڵانەوەیەکی نوێن ، هەمویان ئاشتیخواز و دڵگەورەن ، بەڵام کێشەکەیان ئەوەیە کە فیکری جیاواز لە خۆیان قبوڵ ناکەن و گوێ ناگرن ، هەر بۆیە بە راستی کوردستان لە قۆناغی داهاتودا پێویستی بە هێزێکی جیاواز هەیە ، کە بە راستی جیاواز بێت لەم حیزبە کوردیانە .

ئەم هێزە تازەیە نابێت پۆپۆلیست بێت ، نابێت دوای حەزی خەڵک و ویستی خەڵک بکەوێت (بەو پێیەی لە ئێستادا خەڵك و هاوڵاتیان هێندە ژیانێکی خۆشگوزەران و باشیان نییە تاوەکو حیزب دوای ئەو جۆرە لە ژیان و ئیدارەدان بکەوێت ) ، بەڵکو پێویستە ئاستی حەز و ویستی هاوڵاتیان بەرز بکاتەوە ، نابێت لەسەر بنەمای موجامەلە هەرچی هەبوو کۆی بکاتەوە و بیهێنێتە ناو جوڵانەوەکە و زۆرترین دەنگی جیاواز و لە یەکنەچو کۆبکاتەوە (کە کەسیان رێز لەوی تر ناگرن و رێز لە بیرە جیاوازەکەی هاوڕێکەیان ناگرن لە حیزبەکەی خۆیاندا )  ، بەڵکو ئەم جوڵانەوە نوێیە پێویستە هەموو ئەو دەنگە نوێخوازە جیاوازانەی ناو حیزبەکان کۆبکاتەوە کە باوەڕی تەواویان بە دروستبونی دەوڵەتێکی مەدەنی دیموکرات هەیە ، کە تێیدا ئەوپەڕی ئازادی بۆ تاک فەراهەم بکرێت و پایەکانی دەوڵەتەکە لەسەر  بناغەی پێکەوەژیان و قبوڵکردنی جیاوازی و لێبوردەیی بونیاد بنرێت ، دەوڵەتێک کە بە دەستهێنانی خۆشگوزەرانی بۆ خەڵک ئامانج بێت ، نەک دروستکردنی هێزی چەکدار و دەوڵەتی نەتەوەیی پۆلیسی ، دەوڵەتێک ئامانجی سەرەکی بونیادنانی ئابوری بەهێز و ئازادکردنی تاک  بێت لە روی ئابورییەوە و کرانەوەی بازار و رەخساندنی هەلی کار و هەلی بازرگانی بێت بۆ خەڵکەکەی ، دەوڵەتێک کە تێیدا ئافرەت هێزی سەرەکی بێت و ژن و پیاو پێکەوە لە دەرەوە و لە ماڵەوە شەریکی راستەقینە بن و ئافرەتان و کچان و ژنانمان کۆڵەکەی سەرەکی ئابوری ئەو دەوڵەتە بن و وەک پیاو کار بکەن و وەک پیاو بریار بەدەست بن ، نەک دەوڵەتێکی پیاوسالار کە تێیدا ئافرەت لە ماڵ زیندانی بکرێت و پێدانی موچەیش بە کابانی ماڵ بکرێتە ئیمتیاز  .

کوردستان پێویستی بە هێزێکی سیاسی نوێ هەیە کە فیکری شاخ و رقی کۆن بەشدار نەبێت لە دروستبونیدا ، پێویستمان بە هێزێکی سیاسی و جوڵانەوەیەکی نوێ هەیە کە لە ئەنجامی دوکەرتبونی (انشقاق ) ی حیزبی ترەوە دروست نەبێت و درێژکراوەی سیاسییەکانی شاخ نەبێت و هەڵگری قینی کۆنی جەلالی و مەلایی نەبێت .

کوردستان پێویستی بە جوڵانەوەیەکە کە بە راستی پشت بە گەنج و تواناکانی گەنج ببەستێت ، گەنج بکاتە بەشێکی سەرەکی لە دامەزراوەکان و لە بریاردان لە کوردستان ، نەک بە هەرزەکار و منداڵ وەسفیان بکەن ، پێویستمان بە عەقڵیەتێکی سیاسی هەیە کە بە چاوی رێزەوە سەیری گەنج بکات ، پێی وا بێت گەنج خوێنی تازە و رۆحی تازە تێکەڵ بە گشت جومگەکانی دەوڵەت دەکات ، نەک پێی وابێت نەگبەتی بۆ دەهێنێت ، دەبێت وەک داهێنەر سەری گەنج بکەین ، نەک وەک منداڵ ئامۆژگاریان بکەین ، دەبێت گەنج خاوەن ئیرادە بێت و ئابوری سەربەخۆی خۆیی هەبێت و هەلی کاردکردن و تەنانەت هەلی بزنس و بازرگانی لە بەردەستا بێت وهان بدرێن بۆ ئەوەی ببنە خاوەن کار ، نەک ببنە نێرگەلەکێش و موچەخۆری حیزب .

کوردستان جوڵانەوەیەکی نوێی پێویستە کە بۆ یەکەم جار لە سەر بنەمای فیکری نوێ و تێڕوانینی نوێ بۆ داهاتو خەڵک بنێرێتە پەرلەمان ، نەک لەسەر بنەمای جیلی شاخ (بەو پێیەی لە ماوەی ٢٦ ساڵی رابردوو هەموو ئەو حیزبانە کورسی پەرلەمانیان بە دەست هێناوە  رۆژێک لە رۆژان سەرکردەکانیان سەر بە جیلی شاخ بوون ) ، جوڵانەوەیەک کە بۆ یەکەم جار جیلی دوای راپەرین شەریک بێت لە بریارداندا ، نەک کارمەند و ئەندامی بچوکی حیزبی بێت .

لە هەمویشی گرنگتر ، کوردستان پێویستی بە هێزی ئازا هەیە ، بە هێزی خاوەن بریار ، بە هێزێک کە حەدەس دروست بکات ، کە گۆڕانکاری گەورە بکات ، کە کێشەکان بە لایەکدا بخات (ئەگەر کێشەمان هەبوو ) ، پێوستمان بە  هێز و حیزبی کۆبونەوە و بەیاننامە نییە  ، کوردستان پێویستی بە جوڵانەوەیەکی سیاسی هەیە کە داهاتوی نەتەوەیەک بگۆڕن ، نەک سەرقاڵی دروستکردنی کێشە بن بۆ هاوڵاتیان و خاڵی بن لە دید و پلانی درێژخایەنی ستراتیژی ، کوردستان پێویستی بە هێزی نێوەندگیر و ترسنۆک نییە کە هەمیشە لە پێناو پاراستنی بەرژەوەندی خۆیاندا جورئەتی بریاردانیان نییە و رۆڵی نێوەندگیری دەبینن ، بەڵکو پێویستی بە هێزی یەکلاکەرەوە هەیە  .

ئەمانەی باسم کردوە دەزانم وەک دروشم رەنگە هەندێک حیزب سود لەم وتارە ببینێت ، بەڵام هەرگیز ناتوانێت ئازایانە داکۆکی لەم فیکرانە و لەم دیدە بکات ، چونکە داکۆکیکردن لە فیکری نوێ بە مرۆڤێک دەکرێت کە هەڵگری عەقڵێکی نوێ بێت ، کە بەشێک نەبێت لە جیلی شاخ ، چونکە ژیانی سیاسی جیلی شاخ کۆتایی هات و کوردستان لەبەردەم بەرێوەبردنێکی نوێ و دەوڵەتداری راستەقینەدایە .


شاسوار عەبدولواحید قادر

شاسوار عەبدولواحید قادر ئیبراھیم (لەدایکبووی 1978)، دەرچووی کۆلێژی ئەندازیاری زانکۆی سلێمانی یە، دامەزرێنەر و خاوەنی گروپی کۆمپانیاکانى نالیایە و سەرمایەکەی دەگاتە یەک ملیار دۆلار.

زیاتر بخوێنەوە